خانه / مقالات / دانستنیهای حسابداری / خرید دین ؛راهکارمشروع نقد کردن طلب مدت دار

خرید دین ؛راهکارمشروع نقد کردن طلب مدت دار

نقد کردن چک ها واسناد تجاری مدت دار به قیمتی کمتر،ازجمله فعالیت های رایج دربازار ویکی ازراه های تامین اعتبار وتخصیص منابع بانکی درکوتاه مدت است.
سوالی که دراین جا مطرح می شود آن است که این امربرچه مبنای شرعی انجام می شود وتحت کدام عنوان قرارداد مشروع قرارمی گیرد؟ پاسخ این است که این کار،درنظام بانکی مدرن «تنزیل » نامیده و در بانکداری اسلامی ازآن با عنوان «خرید دین» یاد می شود؛ هرچند میان این دو تفاوت های اندکی هست؛ مانند این که «خرید دین» هم درپول وهم درکالا استفاده می شود، درحالی که «تنزیل» ابزاری درخدمت عملیات بانکی است که درمبادلات پولی کاربرد دارد. درعین حال، این دو تا حد زیادی شبیه یکدیگرند وکارکردهای مشترکی دارند.

تعریف «خرید دین »

 هرچند درقانون اولیه بانکداری بدون ربا ازقرارداد«خرید دین » سخنی به میان نیامده بود، اما درماده ۹۸ قانون برنامه پنجم توسعه ،«خرید دین »به عنوان یکی ازعقود اسلامی زیربنای عملیات بانکداری اسلامی به سایر عقود اضافه شد. دراین ماده آمده است: «به عقود مندرج درفصل سوم قانون عملیات بانکداری بدون ربا ،عقود اسلامی اﺳﺘﺼﻨﺎع ،ﻣﺮاﺑﺤﻪ وﺧﺮﯾﺪ دین اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽﺷﻮد. آﯾﯿﻦﻧﺎﻣﻪ اﺟﺮاﯾﯽ اﯾﻦ ﻣﺎده ﺑﻪ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﻫﯿﺌﺖ وزﯾﺮان ﻣﯽرﺳد.» تعریف «خرید دین» آن است که :ﺑﺎﻧﮏ اﺳﻨﺎد ﻃﻠﺐ ﻣﺪت دار واﻗﻌﯽ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺘﻪ، ﺑﺮات، ﭼﮏ و …را باکسرمبلغی (درصدی)خریداری (تنزیل) کند.به عبارت دیگر، خرید اوراق و اسناد تجاری به قیمتی کمتر از مبلغ اسمی امانقد را «خرید دین» گویند. منظور از اوراق و اسناد تجاری آن دسته از اوراق و اسناد بهادار است که مفاد آن حاکی از بدهی ناشی از معاملات تجاری باشد و منظور از مبلغ اسمی، مبلغی است که در متن اسناد و اوراق تجاری ذکر شده و حاکی از میزان دین یا بدهی می باشد که باید در سررسید از سوی متعهد پرداخت شود.

 خرید دین، قراردادی تملیکی

 خرید دین درکنارعقودی همچون مشارکت مدنی وقرض الحسنه ازجمله قراردادهای تملیکی است که گیرنده تسهیلات ،مالک آن می شود .ازاین رو، چنانچه گیرنده تسهیلات درروند اخذ تسهیلات دروغ گفته و تخلف کرده باشد، معامله اش باطل نمی شود. اما بعضی از قرارداد ها مانند فروش اقساطی و جعاله، قرارداد های «اذنی» است؛ به این معنا که بانک طبق قراردادی که با مشتری می بندد به او وکالت می دهد تا کالاهای مورد قرارداد را بخرد یا درعقد جعاله، خدماتی نظیر تعمیر مسکن یا خودرو را انجام دهد. دراین گونه عقود ، مشتری، مالک منابع تسهیلات نمی شودبلکه در مالکیت بانک است واگرتخلف کند، «معامله فضولی» تلقی می شود.

 شرایط صحت خرید دین

 دراین که خرید دین عقد صحیحی است، بحث چندانی نیست وتنها برخی جزئیات آن مورد اختلاف است . حضرت امام خمینی (ره) درتحریرالوسیله «کتاب البیع» مسئله ۳ می فرمایند: جایز است بدهى مدت دار را به طریق مصالحه و یا ابراء کم کند و نقد بگیرد. آیت ا…مکارم شیرازی هم درپاسخ به استفتایی خرید دین را جایزمی دانند:

 «سوال :در عرف بازار دو عمل مرسوم است یکی این که بدهکار توافق می کند که دینی را که مؤجل است نقداً بپردازد مشروط بر این که طلبکار از بخشی از طلب خود صرف نظر کند. نظر آیت ا… مکارم در مورد چنین پرداختی چیست؟ (تعجیل الدین الموجل بنقصان) و نوع دوم در عرف بازار این است که طلبکار موافقت می کند که طلب حال خود را در آینده دریافت کند مشروط بر این که بدهکار مبلغی بیش از اصل طلب او به وی بپردازد. در این مورد چه نظری است؟ (تاجیل الدین الحال بزیاده)

 جواب:اولی جایز است و دومی جایز نیست

 حضرت آیت ا… خامنه ای نیز در پاسخ به استفتایی خرید وفروش چک مدت دار به مبلغ کمتراما نقد را جایز می دانند وچنین فتوا می دهند:

«سوال: آیا فروش چک به مبلغ کمتر به شخص ثالث مطلقاً صحیح نیست یا اینکه اگر مقصود از فروش چک خرید و فروش دین باشد آن گونه که امروزه در بانک ها رایج است اشکال ندارد؟

جواب: فروش چک مدت دار به دیگرى به کمتر یا بیشتر از مبلغ مندرج در چک، جایز است و اشکال ندارد؛ آنچه اشکال دارد و جایز نیست این است که مبلغى از کسى قرض بگیرد و در برابر آن چک مدت دار به مبلغ بیشتر از مبلغ قرض به او بدهد. این عمل، قرض ربوى است و حرام است، اگرچه بعید نیست اصل قرض صحیح باشد.» مهم ترین شرط صحت خرید دین آن است که دین وبدهی، صوری وبه منظور فرار از ربا نباشد بلکه، واقعی و نتیجه فعالیت اقتصادی باشد . به همین دلیل دربند۲ دستورالعمل اجرایی «خرید دین» تاکید شده است که :تسهیلات اعطایی در قالب عقدخرید دین وپس ازاحراز حقیقی بودن دین توسط بانک انجام می شود. شرط دیگرقرارداد خرید دین آن است که خرید، نقدی باشد ؛بنابراین خرید دین به دین صحیح نیست.

مطلب پیشنهادی

نحوه کار با اسناد دریافتنی

شما در کار روزمره خود با چکهای وعده دار درگیر هستید . یکی از مشکلات ...

دیدگاهتان را بنویسید